Efi bere a wɔhyehyɛɛ no, krataa so nneɛma, a ɛwɔ honam fam su soronko ne nea wɔde di dwuma wɔ mmeae pii-abɛyɛ nnipa anibuei fã titiriw. Efi tete nneɛma a wɔde kyerɛw so kosi nnɛyi nneɛma a wɔde kyekyere nneɛma ne nneɛma a wɔde siesie fie so no, ɛnyɛ sɛ nneɛma a wɔde krataa ayɛ no kura nimdeɛ ho nkrasɛm nko, na mmom ɛka nkurɔfo da biara da asetra nso kɛse.
Abakɔsɛm mu no, wobu krataa a wɔyɛe no sɛ ɛyɛ nkɔso kɛse wɔ nnipa anibuei mu. Wɔ afe 105 Y.B. Akyiri yi saa mfiridwuma yi trɛw kɔɔ Arab wiase no mu ne awiei koraa no wiase nyinaa, na ɛde bamboo slips akɛse ne parchment a ne bo yɛ den sii ananmu sɛ ɔkwan titiriw a wɔfa so kyere adwene ne nsɛm gu kasɛt so. Krataa a wɔde di dwuma kɛse no ama nhomasua, nyansahu, ne amammerɛ atrɛw tẽẽ, na ama nimdeɛ atrɛw asen nnipa atitiriw kakraa bi a wobetumi anya.
Wɔ nnɛyi asetra mu no, nneɛma a wɔde krataa yɛ no atrɛw bio. Nneɛma a wɔatintim te sɛ nhoma, atesɛm nkrataa, ne nsɛmma nhoma da so ara yɛ akwan titiriw a wɔfa so kyekyɛ nsɛm. Ɛmfa ho sɛ dijitaal mfiridwuma anya nkɔso ntɛmntɛm no, akenkan krataa da so ara yɛ nea nkurɔfo ani gye ho esiane sɛnea ɛyɛ soronko a ɛma wotumi de wɔn nsa ka na ɛma obi de ne ho hyɛ mu nti. Bio nso, nneɛma a wɔde krataa ayɛ ho ahwehwɛde kɔ so yɛ kɛse wɔ nneɛma a wɔde kyekyere nneɛma ho adwumayɛ mu, na nneɛma a ɛmma nneɛma a atwa yɛn ho ahyia te sɛ nnaka a wɔde akutu ayɛ ne nkrataa nkotoku di dwuma titiriw wɔ nneɛma a wɔde fa nneɛma ne ne tɔn mu. Sɛ wɔde krataa toto plastic ho a, ɛnyɛ den sɛ wobetumi asan de adi dwuma bio na asɛe, na ɛne nkɔso a ɛtra hɔ daa su no hyia.
Adwinni mu mfaso a ɛwɔ krataa so nneɛma so no nso yɛ nea ɛho hia saa ara. Efi atetesɛm krataa a wotwitwa ne origami so kosi nnɛyi krataa so adwini so no, wobetumi de ahokokwaw ayɛ krataa ho adwuma de ayɛ afɛfɛde a ɛyɛ fɛ. Adwumfoɔ taa de nkrataa soronko di dwuma de yɛ adwuma ho nkrataa ne nsato krataa a ɛkorɔn-awieɛ, na ɛde da biara da nneɛma a ɛyɛ soronko ne guasodeɛ ho adwene hyɛ mu ma.
Nanso, nneɛma a wɔde krataa ayɛ a wɔde di dwuma boro so nso de nneɛma a atwa yɛn ho ahyia ho haw aba. Kwae mu nneɛma a ɛresɛe ne efĩ a ɛbata nkrataa a wɔyɛ ho no rema wɔrehwehwɛ ano aduru a ɛmma nneɛma a atwa yɛn ho ahyia no nsɛe pii, te sɛ krataa a wɔasan de adi dwuma ne dijitaal akwan foforo a wɔbɛhyɛ ho nkuran. Eyi nyinaa akyi no, daakye a ɛda yɛn anim no, nneɛma a wɔde krataa yɛ no bɛkɔ so atra hɔ esiane mfaso a ɛwɔ so, amammerɛ mu ntease, ne nkate fam mfaso nti.
Ɛnyɛ mfiridwuma mu nneɛma nko na wɔde krataa yɛ na mmom ɛyɛ anibuei ho adanse nso. Wɔde nea atwam ne nea ɛbɛba daakye, nea mfaso wɔ so ne nea ɛfa adwinni ho no bom, na wɔda nnipa nyansa a egu ahorow na ɛyɛ adebɔ adi.


